რას აკეთებენ მასწავლებლები?​

რამდენიმე თვის წინ, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში კონფერენციაზე „მასწავლებელთა უწყვეტი პროფესიული განვითარება: რეკომენდაციები სისტემის გაუმჯობესებისათვის“, ერთ-ერთი პირველი, ვინც შემხვდა, ჩემი სკოლის ისტორიის მასწავლებელი იყო. მასთან ერთად უკვე ოთხი წელია სკოლაში და საერთო კათედრაზე ვმუშაობ. ქალბატონი ინგა გავიცანი მაშინ, როცა სკოლაში, 23 წლის ასაკში, როგორც მასწავლებელი, პირველად შევედი. რამდენიმე კვირა დამჭირდა იმ წიგნების და სხვადასხვა რესურსის სახლში წასაღებად, რომელიც მან მომიტანა. კიდევ უფრო მეტი დრო დამჭირდა ჩემთვის აქამდე უცნობ სასკოლო საზოგადოებასთან ინტეგრაციისთვის, რა პროცესშიც მის მონაწილეობას და ძალისხმევას ყოველთვის ვხედავდი. ინგა მასწავლებლის საკლასო ოთახი რესურსებით ყველაზე მდიდარი და მოწესრიგებულია, მოსწავლეებთან თანამშრომლობის მიმართულებით კი ის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური მასწავლებელია, რომელსაც არც დრო აქვს და არც განზრახვა, ეს მუშაობა ფურცელზე გადაიტანოს და ამით ფინანსური ან სხვა სარგებელი ეძიოს. გარდა შიდასასკოლო საქმიანობისა, ის აქტიურადაა ჩართული პროფესიულ გაერთიანებებსა და ასოციაციებში.

საზოგადოებრივი ალიანსის „მასწავლებლებისთვის“ შემუშავებულ საერთო ხედვაშიც აქცენტი კეთდება პროფესიული თანამშრომლობისა და თვითორგანიზების მნიშვნელობაზე – „მასწავლებლებს აქვთ პროფესიული ავტონომიურობისა და ერთობის განცდა. ისინი ერთიანდებიან ფორმალიზებულ ან/და არაფორმალურ ჯგუფებად სკოლის, საგნობრივი ჯგუფების თუ სხვა საერთო ინტერესების მიხედვით და ხელი მიუწვდებათ საჭირო რესურსებზე. აქვთ შესაძლებლობა, ერთობლივად იმუშაონ გამოწვევებზე, რომლებიც მათი საქმიანობისა და პროფესიული თემის გაძლიერებისთვის მნიშვნელოვანია“. მსგავსი ტიპის ორგანიზების საჭიროებაზე მიუთითებს ის გარემოებაც, რომ ბოლო წლებში, მასწავლებელთა შრომის პოლიტიკის სფეროში განხორციელებული პოზიტიური ცვილილებები შესაძლებელი გახადა სწორედ, ქვემოდან წამოსულმა, არაფორმალურმა გაერთიანებებმა და ინიციატივებმა, მათ შორის, მასწავლებელთა დეკრეტული შვებულების[1] თუ მასწავლებლის პროფესიული განვითარების სქემაში შეტანილი ცვლილებების მიმართულებით.[2]

სწორედ მსგავს ორგანიზებას ვაკვირდებოდით 2022-2023 სასწავლო წელს, როდესაც, ერთწლიანი ლოდინის შემდეგ, წამყვანი ან მენტორი მასწავლებლის სტატუსის მოსაპოვებლად მასწავლებლებს შემჭიდროებულ ვადებში უნდა მოემზადებინათ სავალდებულო პორტფოლიო. ამ პროცესში, კიდევ ერთხელ გამოვლინდა, რომ მასწავლებელთა პროფკავშირი, როგორც პედაგოგთა ინტერესების მთავარი დამცველი, საქართველოში არ არსებობს. პროტესტის მონაწილე მასწავლებლებსა და სამინისტროს შორის გამართულ შეხვედრაზე პროფკავშირისა და სამინისტროს პოზიცია, მეტწილად, მსგავსი იყო.[3] ამის ფონზე, განსაკუთრებით საგულისხმოა ალიანსის მიერ შემუშავებული რეკომენდაცია, რომ „მასწავლებლების პროფესიულ განვითარებასთან დაკავშირებული პოლიტიკის შემუშავების პროცესში შეიქმნას მასწავლებლების ჩართვის მკაფიო და მოქნილი მექანიზმები“. მსგავსი ეფექტური მექანიზმების შექმნამდე, მასწავლებლები თვითორგანიზებულად ცდილობენ ფეხი აუწყონ და თვალი მიადევნონ ზოგადი განათლების სისტემაში მიმდინარე სიახლეებს, ამ პროცესში კი, განსაკუთრებით პოსტ-პანდემიურ პერიოდში, facebook ჯგუფებს მიმართავენ. ხშირად, მასწავლებლების facebook ჯგუფებში ინტერაქციასა და ჩართულობას პროფესიულ განვითარებაზე დადებითი გავლენა აქვს,[4] თუმცა, ამ ჯგუფებში ოპერირება სულ უფრო და უფრო ემსგავსება ფორმალურ მუშაობას. Facebook-ში გაწეული მსგავსი შრომა, ერთი მხრივ, ქმნის გარკვეულ პროდუქტსა და მოგებას, შესაბამისად ეს სასარგებლო საქმიანობაა, თუმცა ამავდროულად ეს აუნაზღაურებელი შრომაცაა.[5]

სწორედ ასეთ პროფესიულ ჯგუფებში ინტერაქციისა და შემდგომ პირადი დიალოგების გზით, ასევე, პერსონალური გამოცდილებისა და პროფესიული დაკვირვებების შედეგად ტექსტში თავმოყრილია ისეთი ტიპის აუნაზღაურებელი შრომის მაგალითები, რასაც მასწავლებლები, ერთი მხრივ, სხვადასხვა ფაქტორის გავლენით, მეორე მხრივ კი სხვადასხვა მიზნით ახორციელებენ. 

მიუხედავად იმისა, რომ ზემოხსენებული პორტფოლიოს წარმოება და მისი შემდგომი შეფასება არაერთი ქვეყნის საგანმანათლებლო სისტემაში მასწავლებლის საქმიანობის შეფასების გავრცელებული საბაზისო ინსტრუმენტია, მას სჭირდება ასეთივე საბაზისო შრომითი პირობების უზრუნველყოფა. ამასთან, იმ ვალდებულებების გარდა, რომელსაც მასწავლებლები პროფესიული ზრდისა და მასწავლებლის სტატუსის შესაცვლელად, შესაბამისად, ხელფასის ასამაღლებლად ასრულებენ, პროფესიაში ყოფნა დაკავშირებულია სხვა ტიპის საქმიანობებთანაც. მასწავლებლები საქართველოში ორმაგი ტიპის საქმიანობას ეწევიან:

1. ძირითადი ვალდებულებები, რომელიც ყველა მასწავლებლისთვის სტანდარტით არის განსაზღვრული (ფორმალური ვალდებულებები);
2. არასავალდებულო საქმიანობები (არაფორმალური ვალდებულებები).

მასწავლებლების მიერ შესრულებული არაფორმალური ვალდებულებები და არასავალდებულო საქმიანობები შეგვიძლია სამ მიმართულებად წარმოვიდგინოთ:

• მოსწავლის მხარდაჭერა;
• სკოლის/თემის მხარდაჭერა;
• რეფორმების მხარდაჭერა.

მასწავლებლების ქცევა, სამივე შემთხვევაში, ატარებს ნებაყოფლობით, არამომგებიან, არასავალდებულო ხასიათს, რომელსაც აქვს მოსწავლის, სკოლის ან/და რეფორმების მხარდაჭერის მოტივი.